Reis naar Ierland – Deel 4: Zen tekenen bij neolithische monumenten
Zoals je eerder kon lezen in deel 1, 2 en 3 op dit blog, maakten wij in mei 2022 een korte reis naar de Boyne Valley in Ierland. Deze reis draaide niet alleen om het bezoeken van monumenten, maar ook om inspiratie te vinden en te tekenen op locatie.
Zoals je misschien weet (of niet) is mijn werk grotendeels ontstaan vanuit Zen tekenen - een manier van tekenen die iedereen kan leren en die leidt tot spontane schetsjes en tekeningen in stilte en diepe concentratie. Over deze manier van tekenen schreef ik meerdere boeken. Mijn aquarellen zijn voortgekomen uit de lichte lijntekeningen die via Zen tekenen ontstaan. Het doel is niet om de perfecte tekening te maken, maar om volledig aanwezig te zijn in het moment. Daarom probeer ik op bijzondere plekken altijd even te tekenen: om de ervaring te verdiepen en bewuster op te slaan wat ik zie. Je herinnert je meer, en je tekening helpt je later herinneren wat je echt hebt waargenomen.
Zen tekenen werd geïntroduceerd door Frederick Franck. Hij zag het als een natuurlijke en intuïtieve manier van kijken en tekenen die al in ons aanwezig is. Toen ik de symbolen en tekeningen op de neolithische stenen in Ierland zag, moest ik er automatisch aan denken. De eenvoudige lijnen, de vormen, de symbolen... Vijfduizend jaar geleden tekende men op steen, waarschijnlijk met dezelfde aandachtige blik op bijna hetzelfde landschap.
Speciaal voor deze reis had ik een rugzak ingericht met vakjes voor mijn schetsboek en potloden. Zo kon ik snel iets vastleggen, bijvoorbeeld toen we iets te vroeg aankwamen bij het Fourknocks-monument en moesten wachtten op onze gids Anthony Murphy (lees hierover meer in deel 3).
Op de foto hieronder zie je mij tekenen in het veld, met Willem op het dak van het monument. Zoals je ziet, is het monument in mijn tekening wat bol en te compact uitgevallen. Dat gebeurde ook bij mijn schets van Newgrange. Ronde vormen zijn lastig bij 'blind' tekenen (je kijkt zo min mogelijk naar je papier), en ik moest snel werken voor de tour begon. Maar ondanks de vertekening ademt de tekening voor mij de bijna schattige uitstraling van het monument. Ik dacht nog om Willem erbij te tekenen, maar die was alweer verdwenen.
Mijn schetsboek ging overal mee naartoe, maar er was niet altijd tijd om te tekenen. Tijdens de tour met Anthony in Dowth raakten we zo in gesprek dat tekenen er niet van kwam. Gelukkig lag er vlakbij een oud kerkhof met ruïnes waar ik alsnog een paar schetsen kon maken.
De volgende dag — bij de georganiseerde tour naar Knowth en Newgrange — twijfelde ik vooraf of tekenen überhaupt zou lukken binnen het strakke schema. Het bezoekerscentrum lag in een prachtig stuk natuur, met een brug over de rivier de Boyne. Op de foto hieronder sta ik daar te tekenen. Het is misschien een wat vage krabbel, maar misschien herken je het landschap uit de video in de banner, met de koeien bij de rivier. Zo niet, dan moet ik toch eens terug voor een nieuwe poging.
Bij de ‘hobbitachtige’ heuvels van Knowth, waar we maar kort de tijd hadden, lukte het wel om wat Zen tekeningen te maken. Hieronder zie je twee schetsen van de verschillende heuvels. Eén ervan werkte ik later thuis uit in aquarel, met behulp van foto’s en video’s voor de kleuren.
Bij het bezoek aan Newgrange zelf was er geen tijd om ter plekke te tekenen. We konden nét rond het monument lopen en met de gids naar binnen. Omdat ik dit monument zó graag wilde tekenen, reden we later die dag terug met onze eigen auto.
Het terrein rond Newgrange is afgeschermd met een hoge heg. Bij de parkeerplaats van de toeristenbus kun je er niet overheen kijken. Maar als je op een halfhoog muurtje gaat staan, kijk je precies over de heg heen. Het is niet ideaal om zo te tekenen: balancerend op een smal muurtje, in de wind, met papier dat omhoog waait... laten we zeggen dat dát mede de reden was waarom ook deze tekening wat compacter is uitgevallen dan het echte monument. Of misschien heb ik gewoon de neiging om alles passend op papier te krijgen, dat zou ook goed kunnen.
Thuis kon ik het monument op mijn gemak opnieuw tekenen en met aquarel uitwerken. Met behulp van foto’s kreeg ik de verhoudingen nu beter. Het schilderproces filmde ik van bovenaf, en hieronder zie je de versnelde video, met rustige muziek eronder.
Het eindresultaat:
Ik schilder meestal onderwerpen uit de natuur: dieren, bloemen, landschappen. Altijd met een witte achtergrond, soms met omgeving erbij. Monumenten schilder ik zelden, het voelt al snel als architectuur. Maar door het Ierse groen voelde het anders, meer als landschap dan als gebouw.
Eén steen trok steeds mijn aandacht: de grote entree-steen van Newgrange, met daarop de spiraalvorm die ook op mijn t-shirt stond (zie deel 2). Ik besloot die steen apart te schilderen. En heel eerlijk? Hiervoor gebruikte ik een klein trucje: ik trok de gravures op de steen over met behulp van een schets, om de verhoudingen kloppend te krijgen.
Ook dat schilderproces filmde ik — de video zie je hieronder. Maar een kleine waarschuwing: ik koos een typisch Iers muziekje, en dat kan wat indringend zijn. Dus zet gerust het geluid uit als dat beter voelt.
Ik hoop dat deze blogserie je een indruk heeft gegeven van de magie die ik tijdens onze reis heb ervaren. Van de rustige tuin bij ons verblijf (deel 1), tot de eeuwenoude monumenten en stenen die we bezochten (deel 2 en 3), en de tekeningen die me hielpen om me nog dieper met elke plek te verbinden (dit deel). Mocht je ooit de kans krijgen om naar Ierland te reizen, dan raad ik je deze regio van harte aan. Laat het landschap tot je spreken en neem misschien een schetsboek mee!
