Reis naar Ierland – Deel 3: Ontdekking van eeuwenoude monumenten in de Boyne Valley

Fourknocks

Voor onze tweede dag in de Boyne Valley hadden we een privé tour geboekt bij Anthony Murphy, die ons meenam naar twee bijzondere archeologische plekken: Fourknocks en Dowth.

Fourknocks ligt verstopt in het boerenland en is alleen vanbinnen te bekijken met een toegangssleutel die Anthony had geregeld via een lokaal woonadres. Het maakte de ervaring meteen speciaal: er waren geen toeristen, geen informatieborden, alleen wij en deze rustige plek. Van buiten ziet het monument er bijna perfect uit, mede door het later aangebrachte dak dat met gras is bedekt en beschermt tegen weer en wind. De deur is afgesloten, waardoor de stenen binnenin uitzonderlijk goed bewaard zijn gebleven.

Wat mij raakte was de sfeer. Juist door de rust en de eenvoud voelde deze plek misschien wel het meest zoals hij ooit bedoeld was.

Dowth

De heuvel van Dowth maakte op een heel andere manier indruk. De zon was net doorgebroken en het uitzicht over het landschap maakte de plek magisch. Wij waren er vrijwel alleen en het voelde alsof we het hele gebied voor onszelf hadden.

Anthony vertelde ons dat de heuvel vroeger veel hoger was, maar schade opliep bij vroege opgravingen in de 19e eeuw. Er zijn meerdere mysterieuze ingangen, en op de helling staat een prachtige oude boom die een uniek karakter aan de plek geeft.

Aan de voet van de heuvel ligt een steen met een bijzondere gravure van zeven zonnen. De afbeelding deed mij denken aan de constellatie van de seven sisters. Je hebt het juiste licht nodig om de afbeeldingen op de steen te kunnen zien, anders loop je er zo aan voorbij. Grappig genoeg droeg Anthony die dag een ketting met een grote triskelionhanger en dat leidde tot een gesprek over de kleding die ik aanhad en waarom die zo goed paste bij de symboliek van deze omgeving.

Knowth

De dag na de tour met Anthony bezochten we het bezoekerscentrum van Newgrange. Van daaruit vertrekt een georganiseerde busrit naar Knowth en Newgrange. Dat is de enige manier om deze plekken te bezoeken. Zelf op eigen houtje een bezoek brengen is niet toegestaan.

Het verschil met de dag ervoor kon bijna niet groter; van een verborgen monument waar je een sleutel voor moet ophalen bij een lokale bewoner, naar een strak georganiseerd toeristisch centrum met entreeprijzen, restaurants, informatievideo’s en vaste bezoektijden.

Eerst ga je met een groep met de bus naar Knowth, daarna wordt je opgehaald om naar Newgrange door te rijden. Je hebt even tijd om rond te lopen en dan moet je weer verder. We hadden een leuke buschauffeur die opmerkte dat ik zat te schetsen en zelf ook bleek te tekenen en schilderen.

Vergeleken met de dag ervoor, was het contrast in restauratie tussen de monumenten opvallend. Waar Fourknocks en Dowth hun ruwe, oorspronkelijke karakter nog hebben, lijken Knowth en Newgrange bijna nieuw gebouwd. Het restaureren maakt het wel mooi, maar haalt voor mij ook iets weg van de oorspronkelijke uitstraling. Dat beïnvloedt uiteindelijk de indruk die de plek maakt.

Toch vond ik Knowth zeker de moeite waard. De centrale heuvel is indrukwekkend en wordt omringd door kleinere grafheuvels met groene grasdaken. Het voelde bijna alsof we in een hobbitdorp uit Lord of the Rings waren beland. Via een trap kon je het dak op van de grootste heuvel, met een prachtig uitzicht. Maar ik vroeg me voortdurend af hoe waarheidsgetrouw deze renovatie eigenlijk was.

Newgrange

Newgrange was het monument waarvoor ik de hele reis geboekt had. Vanuit de omgeving had ik het al zien liggen: de gevel van witte kwartsstenen is goed zichtbaar vanaf grote afstand. Het geeft het bouwwerk iets moderns — mooi en tegelijk een beetje te nieuw en perfect.

Van dichtbij is het monument enorm, met voor de ingang die grote steen met het triskelion, zoals op mijn t-shirt (te lezen in deel 2). Vanbinnen is het monument verrassend smal en donker. Door mijn lichte claustrofobie mocht ik achteraan in de rij mee naar binnen. Daar werd het licht uitgedaan waardoor een heel subtiele lichtstraal zichtbaar werd. Tijdens de zonnewende in de winter schijnt het zonlicht een kort moment helemaal naar binnen op een centrale plek achter in de kamer. Dat moet echt magisch zijn om mee te maken.

Loughcrew

Van de eigenaar van ons verblijf kregen we de tip om nog iets verder te rijden, naar de monumenten van Loughcrew. Een goede tip, want ook dit gebied maakte veel indruk.

Loughcrew bestaat uit vier heuvels, elk bezaaid met neolithische monumenten. Wij bezochten Cairn T op Carnbane East, een heuvel die vroeger bekendstond als de Hag’s Carn of Sliabh na Caillaigh. Volgens een oude legende zou een heks van heuvel naar heuvel gesprongen zijn met een schort vol stenen. Elke keer dat ze landde, vielen er stenen op de grond en zo ontstonden de cairns. Bij haar laatste sprong viel ze en brak ze haar nek. Een beetje een triest einde voor haar na al die inspanning. Het complete verhaal is hier te vinden.

De wandeling naar boven op de heuvel was al bijzonder op zich: prachtig uitzicht, loslopende schapen, konijnen die voorbij huppelden. Bovenop lagen de monumenten, wat rommeliger en minder strak dan bij de andere plekken — en misschien juist daardoor het meest indrukwekkend.

De Hag’s Chair was een bijzondere steen met een soort deksel waar weinig over bekend is (deze is te zien op de foto hieronder (links) waar Willem zijn hand tegen een soort muur legt). Er was op deze plek geen tijdsdruk, geen gids, geen schema. We konden op ons eigen tempo zitten bij de stenen, de gravures bekijken, en de energie van de plek in alle rust ervaren. 

Tot slot

In de Boyne Valley liggen nog veel meer monumenten ook uit andere tijdperken. Denk aan oude kerken, begraafplaatsen, kastelen en van alles rond de geschiedenis van St. Patrick. De meeste monumenten zijn verweven met het landschap, begroeid met gras en mos, omringd door bomen. Ze zijn een natuurlijk onderdeel van hun omgeving geworden. Behalve misschien Newgrange, dat door de witte stenen muur juist opvalt en los lijkt te staan van de omgeving.

Wat me vooral bijblijft: je bezoekt eigenlijk geen monumenten in Ierland, het voelt alsof Ierland zelf één groot monument is, dat je minstens één keer in je leven moet ervaren.

In deel 4 van deze Ierland serie, vertel ik hoe de monumenten en het landschap van deze reis mij inspireerden tot het maken van tekeningen en schilderijen. Meer over de Hill of Tara lees je in deel 2 en in deel 1 lees je meer over de prachtige tuin bij onze accommodatie.